Page 141 - Demo

Kursi i Ri i RuzveltitKriza ekonomike shkaktoi probleme t%u00eb m%u00ebdha, t%u00eb cilat presidenti amerikan i koh%u00ebs, Herbert Huver (Herbert Hoover), i zgjedhur n%u00eb detyr%u00eb n%u00eb vitin 1928, nuk arriti t%u2019i zgjidhte. Meqen%u00ebse kishte filluar t%u00eb qeveriste n%u00eb periudh%u00ebn e art%u00eb t%u00eb ekonomis%u00eb, ai ishte kund%u00ebr nd%u00ebrhyrjes shtet%u00ebrore n%u00eb ekonomi. N%u00eb zgjedhjet presidenciale t%u00eb vitit 1932 fitoi kandidati i Partis%u00eb Demokratike, Frenklin Delano Ruzvelt (Franklin Delano Roosevelt), i cili me optimizmin e tij kishte ngjallur besim tek amerikan%u00ebt. Presidenti i ri, i k%u00ebshilluar nga ekonomist%u00ebt m%u00eb t%u00eb zot%u00eb t%u00eb vendit, me programin e tij i kushtoi r%u00ebnd%u00ebsi nd%u00ebrhyrjes s%u00eb shtetit n%u00eb ekonomi. Si baz%u00eb e reformave u mor%u00ebn teorit%u00eb e ekonomistit britanik Xhon Mejnard Kejns (John Maynard Keynes), i cili argumentonte se, kur sip%u00ebrmarrja private kishte v%u00ebshtir%u00ebsi, shteti duhej t%u00eb nd%u00ebrhynte q%u00eb t%u00eb gjall%u00ebronte ekonomin%u00eb, derisa sip%u00ebrmarrja t%u00eb fuqizohej s%u00ebrish. Detyrat e reja t%u00eb shtetit tashm%u00eb ishin investimet publike, ndihma ndaj shtresave t%u00eb varfra shoq%u00ebrore, kontrolli mbi tregun financiar dhe bankar, vendosja e objektivave n%u00eb zhvillimin ekonomik t%u00eb vendit dhe kontrolli i respektimit t%u00eb ligjeve. T%u00eb gjitha k%u00ebto k%u00ebrkonin edhe nj%u00eb buxhet t%u00eb madh qeveritar, q%u00eb do t%u00eb krijonte p%u00ebr financat e shtetit at%u00eb q%u00eb quhet deficit financiar. Plani i rind%u00ebrtimit ekonomik, i njohur edhe si Kursi i Ri, (New Deal) u zbatua n%u00ebp%u00ebrmjet masave leht%u00ebsuese dhe rip%u00ebrt%u00ebrit%u00ebse. Qeveria ofroi ndihm%u00eb financiare p%u00ebr t%u00eb leht%u00ebsuar papun%u00ebsin%u00eb dhe zgjeroi shpenzimet shtet%u00ebrore p%u00ebr t%u00eb rritur pun%u00ebsimin. Gjat%u00eb k%u00ebsaj kohe u realizuan mjaft nd%u00ebrtime publike, si rrug%u00eb, ura, shkolla, t%u00eb cilat ndihmuan n%u00eb uljen e papun%u00ebsis%u00eb. Bankat u mbyll%u00ebn p%u00ebrkoh%u00ebsisht dhe iu n%u00ebnshtruan kontrolleve p%u00ebr t%u00eb verifikuar gjendjen e tyre. Qeveria vendosi t%u00eb zhvler%u00ebsoj%u00eb dollarin, si nj%u00eb mas%u00eb p%u00ebr t%u00eb gjall%u00ebruar ekonomin%u00eb. U vendos kontrolli i shtetit n%u00eb burs%u00eb dhe n%u00eb sistemin bankar. Shteti ndihmoi fermer%u00ebt financiarisht duke i orientuar drejt kulturave q%u00eb duhej t%u00eb mbillnin. Po k%u00ebshtu u vendos%u00ebn %u00e7mimet minimale p%u00ebr prodhimet bujq%u00ebsore. U krijuan edhe disa agjenci komb%u00ebtare q%u00eb ofruan pun%u00eb p%u00ebr miliona amerikan%u00eb. N%u00eb k%u00ebt%u00eb m%u00ebnyr%u00eb u rivendos stabiliteti ekonomik dhe shoq%u00ebror n%u00eb vend. Kursi i Ri i Ruzveltit rezultoi politik%u00eb e suksesshme, q%u00eb ndikoi n%u00eb rip%u00ebrt%u00ebritjen e vendit nga kriza dhe ndryshoi rolin e shtetit. P%u00ebr k%u00ebt%u00eb arsye, Ruzvelti fitoi p%u00ebrs%u00ebri mandatin e presidentit. Nd%u00ebrhyrja shtet%u00ebrore tanim%u00eb u b%u00eb nj%u00eb domosdoshm%u00ebri dhe shteti u shnd%u00ebrrua n%u00eb nj%u00eb rregullator, pun%u00ebdh%u00ebn%u00ebs dhe konsumator t%u00eb madh. Amerika kaloi nga liberalizmi klasik drejt liberalizmit modern, n%u00eb thelb t%u00eb t%u00eb cilit q%u00ebndron roli m%u00eb aktiv i shtetit n%u00ebp%u00ebrmjet nd%u00ebrhyrjes n%u00eb jet%u00ebn ekonomike dhe shoq%u00ebrore.Parulla kund%u00ebr politikave t%u00eb d%u00ebshtuara t%u00eb Huverit, 1929Presidenti Ruzvelt teksa firmos ligjin p%u00ebr tatimin mbi vler%u00ebn e shtuar45Analizoni p%u00ebrmes mendimit kritik%u2022 P%u00ebr kap%u00ebrcimin e kriz%u00ebs ekonomike t%u00eb vitit 1929, Ruzvelti mori masa t%u00eb forta, duke theksuar nd%u00ebrhyrjen e shtetit n%u00eb ekonomi. A dini raste t%u00eb tjera t%u00eb krizave ekonomike q%u00eb kan%u00eb prekur Evrop%u00ebn apo edhe vende t%u00eb tjera t%u00eb globit? Cilat ishin masat e marrra n%u00eb k%u00ebto raste?Vler%u00ebsoni njohurit%u00eb tuaja%u2022 Analizoni tiparet e zhvillimit t%u00eb SHBA-s%u00eb gjat%u00eb viteve t%u00eb Luft%u00ebs.%u2022 Cilat jan%u00eb shkaqet e kriz%u00ebs ekonomike t%u00eb viteve 1929-1933?%u2022 Renditni disa prej shfaqjeve t%u00eb k%u00ebsaj krize.%u2022 Cilat jan%u00eb masat kryesore t%u00eb nd%u00ebrmarra nga presidenti Ruzvelt?%u2022 Si ndryshon roli i shtetit para dhe pas kriz%u00ebs ekonomike n%u00eb SHBA?Hulumtoni dhe diskutoni139